Жақында ғана Қазақстанда электромобильдер мен гибридтер тақырыбы алыс болашақтың мәселесі ретінде қабылданатын. Бүгінде мегаполистердегі көлік қозғалысы мен автотұрақтарға көз жүгіртудің өзі NEV (New Energy Vehicles — электромобильдер мен гибридтерді қоса алғанда, жаңа энергия көздерін пайдаланатын автомобильдер) нарық құрылымының бір бөлігіне айналғанын түсінуге жеткілікті. Әзірге бұл үлес шағын болғанымен, қарқынды дамып келеді.

Нақты нарық не дейді

Биылғы жылы Қазақстандағы NEV сегментінің даму динамикасына назар аударайық. 2026 жылдың қаңтар-ақпан айларында тұтынушылар 708 электромобиль мен гибрид сатып алды. Осы кезеңдегі ресми дилерлердің жалпы сатылым көлеміндегі NEV үлесі 2,6%-ды құрады. Бұл көрсеткіш айтарлықтай жоғары болмаса да, өсім әсерлі: өткен жылмен салыстырғанда төрт есе көп.

Одан кейінгі екі айда NEV сатылымы екі мың данадан асты. Осы кезеңде 65,4 мың жаңа автомобиль сатылғанын ескерсек, ресми дилерлер сатылымындағы электромобильдер мен гибридтердің үлесі 3,2%-ға жетті.

Ағымдағы жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша алты мың NEV сатылды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда үш есе көп.

Өзгерістердің мәні неде

Сандар нарықтың автодилерлер мен жанармай құю желілері өзгерістерді елемей қоя алмайтын кезеңге жеткенін көрсетеді. Бұл жақын болашақта қазақстандықтар жаппай электромобильдер мен гибридтерге көшеді дегенді білдіре ме? Айталық, нарық жаһандық трендті қабылдап, жаңа кезеңге — электрлендіруге көшу үдерісін жеделдетіп келеді.

Қазақстандық тұтынушылар автомобильдерді біртіндеп «бензинмен жүретін» және «электрмен жүретін» деп бөлуді доғарып келе жатқаны анық. Олар жеке пайдалану сценарийлеріне сүйене отырып, отын түрінен гөрі өздерінің көлікке қатысты қажеттіліктерін шешуге барынша қолайлы жүйені таңдауға мән береді.

Әзірге қазақстандық сатып алушыны «экология үшін» нақты бір автомобильді таңдайтын, экологиялық құндылықтарға идеологиялық тұрғыдан берілген тұтынушы ретінде сипаттауға ерте. Дегенмен жаһандық жылыну мәселесі Қазақстан үшін де, әлемдік қоғамдастық үшін де аса маңызды. Соңғы жылдары әлемде табиғи апаттардың жиілегенін жиі байқаймыз және жаһандық жылынуға байланысты климаттың жағымсыз өзгерістерін, соның ішінде температураның күрт ауытқуын өзіміз де сезініп жүрміз. Өңіріміз үшін «жасыл» күн тәртібінің маңызын түсіну — уақыт еншісіндегі мәселе.

NEV нарығының әлемдік көшбасшысы BYD компаниясы 2021 жылдың қарашасында Шотландияның Глазго қаласында өткен БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясында-ақ өзінің «Жерді бір градусқа салқындату» миссиясын жариялаған болатын. Бұл автомобиль брендінің стратегиясы қаншалықты ауқымды екенін және саланың қоршаған ортаға, соның салдарынан жалпы адамзаттың болашағына тигізетін әсеріне қаншалықты байыппен қарай алатынын түсінуге мүмкіндік береді. BYD бастамасы автомобиль өнеркәсібінің көлік туралы бұрынғы түсініктен қаншалықты алға кеткенін көрсетеді.

EV-тен қандай пайда бар

Практикалық тұрғыдан алғанда, бүгінгі тұтынушылардың көпшілігіне қауіпсіз, сенімді, серпінді, жайлы әрі қолайлы функциялары бар автомобиль қажет. Онымен саяхатқа шығуға немесе басқа өңірге шаруамен баруға және сапалы отын іздеп алаңдамауға мүмкіндік болғаны маңызды. Үнемдеуді бірінші орынға қоятын клиенттер де бар. Мұндай практикалық ойлайтын тұтынушылардың саны артып келеді.

Қолжетімді функциялардың кең таңдауы, заманауи технологиялар мен жайлылықтың артықшылықтарын көпшілік өз тәжірибесінде байқап үлгерді. Қытайлық бірқатар брендтердің автомобильдері заман талабына толық сай келеді. Қазақстандағы автомобиль сатылымының статистикасы да мұны растайды: қытайлық брендтер көш басында.

Енді үнемдеу мәселесіне тоқталайық. АМААР деректеріне сәйкес, бір автокөлік иесінің бензинге жұмсайтын жылдық шығыны 600 мыңнан 900 мың теңгеге дейін жетеді, ал техникалық қызмет көрсетуге 200 мың теңгеден астам қаражат кетеді.

Электромобильдерге (EV) қызмет көрсету құны туралы статистиканы білу үшін AutoReport Қазақстандағы және әлемдегі NEV нарығының көшбасшысы BYD компаниясына жүгінді. Қазақстандық дистрибуцияның сарапшылары ұсынған мәліметтер бойынша, толық электрлі автомобиль иесі жылына көлігін қуаттауға 170 мыңнан 450 мың теңгеге дейін жұмсайды. Атап айтқанда, үйде қуаттау құны 1 киловатт-сағат үшін шамамен 45 теңгені, ал қоғамдық электр қуаттау станцияларында (қалада, тасжол бойында және түрлі нысандарда) орта есеппен 1 киловатт-сағат үшін 80 теңгені құрайды. Толық электрлі автомобиль иесі техникалық қызмет көрсетуге жылына шамамен 50 мың теңге жұмсайды.

Іштен жану қозғалтқышы (ІЖҚ) бар автомобиль немесе электромобиль иесінің жанармай мен техникалық қызмет көрсетуге жұмсайтын жалпы шығыны өңірге және көлікті пайдалану қарқындылығына байланысты. Бұған әртүрлі тарифтер мен автомобильдің жылына жүретін шақырым саны да әсер етеді.

Осылайша, елімізде толық электрлі автомобильді пайдалану екі-үш есе арзанға түседі. Таксопарктердің шығындарын салыстырғанда, теңгемен есептелетін үнем одан да әсерлі. 2025 жылы BYD дистрибьюторы Қазақстанда жұмыс істейтін 20 таксопарк арасында сауалнама жүргізген. Оның нәтижесі бойынша, өңірлерде таксопаркке тиесілі бір автомобиль жылына 60–70 мың шақырым жүрсе, Астана мен Алматыда бұл көрсеткіш жылына 120 мың шақырымға дейін жетеді. Такси қызметіндегі бір электромобиль жанармайдан ғана жылына екі миллион теңгеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді, ал техникалық қызмет көрсету шығыны шамамен жарты миллион теңгеге азаяды.

NEV сегментінің дамуына әсер ететін факторлар

Бүгінде NEV өндірудегі Қытай компанияларының әлемдік көшбасшылығы күмән тудырмайды. Соңғы жылдары Қазақстанның автомобиль нарығында қытайлық брендтердің өсімі байқалып келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша олар республикадағы жеңіл автомобильдердің жалпы сатылым көлемінің шамамен 39%-ын иеленді. ҚАО сарапшыларының деректеріне сәйкес, 2026 жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша қытайлық брендтердің жеңіл автомобильдердің жалпы сатылымындағы үлесі шамамен 45%-ды құрайды. Алайда елімізде ұсынылған қытайлық брендтердің модельдерінің басым көпшілігі іштен жану қозғалтқышымен жабдықталған. Демек, «қытайлық қарқынды» Қазақстандағы NEV сегментінің дамуына әсер ететін фактор деп санауға болмайды.

Электрлі көлікке жаппай көшу мен іштен жану қозғалтқыштарынан біртіндеп бас тартуды көздейтін еуропалық күн тәртібі Орталық Азия өңіріндегі тұтынушылардың көзқарасының қалыптасуына белгілі бір дәрежеде ықпал етеді. Дегенмен оны біз үшін шешуші үлгі деуге екіталай.

Қазақстан бірқатар параметр бойынша өзгеше: қашықтықтар, климат, көлік жүйесі және автомобильді пайдалану ерекшеліктері басқа. Жергілікті нарықтың NEV бағытына қарай өзгеруіне бірнеше фактордың жиынтығы әсер етеді. Олардың қатарында брендтер мен модельдер таңдауының кеңеюі және олардың өзіндік философиясы, жас буынның автомобиль таңдауда прагматикалық көзқарас ұстануы, жергілікті және халықаралық деңгейдегі жанармай нарығындағы жағдай, нарықтың жекелеген қатысушыларының күш-жігерімен дамып келе жатқан инфрақұрылым бар. Сондай-ақ ғалымдар мен электромобильдер және гибридтерді әзірлеуші инженер-конструкторлар жасаған жаңа технологиялардың рөлі зор. Әсіресе бұл қауіпсіздікке, жүріс қоры мен қуаттау жылдамдығына қатысты.

Электрлендіруге апаратын өзіндік жол

2026 жылдың сегіз айында Қазақстанда сатылған NEV-тердің басым бөлігі — сырттан қуатталатын гибридтер (PHEV) және жүріс қоры ұлғайтылған автомобильдер (EREV). Олардың жалпы саны 4 351 автомобильге жетті немесе бүкіл NEV сегментінің 72,5%-ын құрады. Бір қызығы, осы кезеңде PHEV және EREV сатылымы төрт еседен астам өсті: 1 008-ден 4 351 бірлікке дейін. Ал «таза» электрлі автомобильдердің (EV) сатылымы 2025 жылдың қаңтар–тамыз кезеңімен салыстырғанда 74,8%-ға артты: 945-тен 1 652 бірлікке дейін. Яғни қазақстандық тұтынушы іс жүзінде екі технологияны таңдап отыр. Айта кетейік, 2026 жылдан бастап Қазақстанның автомобиль одағы Қазақстандағы NEV сатылымының статистикасын әр екі ай сайын жариялау тәжірибесін енгізді. Сондықтан нарық деректердің келесі жаңартылуын қараша айында, он айдың қорытындысы бойынша күтеді.

Қазақстандықтардың гибридтер мен толық электрлі автомобильдерге деген қызығушылығы туралы айтқанда, Қазақстандағы NEV сегментінің флагманы — BYD компаниясының нарықтағы позициясы айрықша назар аудартады. Ағымдағы жартыжылдықтағы ең танымал NEV-тердің алғашқы ондығына BYD-дің бірден бес моделі енді: Song Plus DM-i гибриді, Chazor, Song Plus электромобилі, Yuan Up және Sealion 7. BYD модельдерінің ішінде ең көп сатылғаны — Song Plus DM-i, оның 1 196 данасы сатылды. Song Plus электрлі нұсқасы 576 автомобиль нәтижесімен үшінші орынға шықса, Chazor гибриді 572 автомобиль көрсеткішімен төртінші орынға ие болды.

Нарық көшбасшысының сатылым статистикасынан BYD стратегиясын байқауға болады. Бірдей шанақ үлгісі аясында (Yuan Up және Yuan Up DM-i немесе Song Plus EV және Song Plus DM-i) бренд тұтынушыға өз шығындары мен автомобильдің қажетті сипаттамаларын ескере отырып, «электрлендіру деңгейін» таңдауға мүмкіндік береді.

Демек, өз таңдауын негіздеу үшін міндетті түрде «электр көлігіне күмәнмен қарайтын адам» немесе, керісінше, «электр көлігінің жанкүйері» болудың қажеті жоқ. Сатып алу туралы шешімнің негізінде прагматикалық есеп, сондай-ақ қауіпсіздік мәселелері жатыр. Бұл бағытта брендтің Blade Battery технологиясына қатысты бірегей әзірлемелері бар.

Инфрақұрылым — NEV сегментін дамытудың күрделі мәселесі

Алматы, Астана және Шымкент сияқты электромобильдер мен гибридтер саны белсенді өсіп келе жатқан ірі қалаларда NEV иелері үшін үйге немесе кеңсеге жақын жерде электр қуаттау станцияларының (ЭҚС) болуы бүгінгі күні іс жүзінде шешілген мәселе деуге болады.

Қазақстанның Көлік министрлігінің мәліметінше, халықаралық және республикалық маңызы бар тасжолдардың бойында бүгінде 62 ЭҚС бар. 2026 жылдың соңына дейін тасжолдарда 27 жанармай құю станциясын салу жоспарланған. Олардың жобасында электромобильдерге арналған қуаттау станцияларын орнату да қарастырылған. Бұған қоса, биыл «Батыс Еуропа — Батыс Қытай» тасжолында қолданыстағы 19 станцияға қосымша тағы жеті ЭҚС орнату жоспарланып отыр.

2034 жылға дейін мемлекет республика аумағында тағы 250 ЭҚС орнатуды жоспарлап отыр. Тамыз айының басындағы жағдай бойынша Абай, Ұлытау, Шығыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарындағы тасжолдарда әзірге ЭҚС жоқ. Дегенмен тасжолдардың бойына республикалық және өңірлік жанармай желілері электр қуаттау станцияларын жиі орната бастады. Халық арасында электромобильдер мен гибридтерге деген сұраныс одан әрі артқан жағдайда, жанармай инфрақұрылымын дамыту жоспарларына өзгерістер енгізілуі мүмкін.

Бұл үдеріске жеке компаниялар да қатысып отыр. Қолжетімділік пен қауіпсіздік тұрғысынан өзін жақсы қырынан көрсеткен желілердің бірі — MyCharge ЭҚС желісі. Қазіргі уақытта оның құрамына 12 қалада орналасқан 33 ЭҚС-тағы 103 қуаттау порты кіреді. Компания жоспарына сәйкес, 2028 жылға қарай Қазақстандағы порттар саны шамамен 250-ге, ал қуаттау станцияларының саны 80-ге жетеді.

Қуаттау технологияларының дамуы туралы сөз қозғағанда, 2026 жылдың жазында әлемге бірегей шешімін ұсынған BYD инженерлерінің рөлін атап өтпеу мүмкін емес. Бұл — Flash Charge атты аса жылдам қуаттау станциясы. Оның көмегімен автомобиль аккумуляторындағы қуат деңгейін тоғыз минуттан аз уақытта 97%-ға дейін жеткізуге болады. Astana Motors компаниясы Flash Charge технологиясын 2027 жылы Қазақстанда іске қосуды жоспарлап отыр.

Осылайша, BYD көлікті электрлендіру деңгейін таңдауды (гибрид немесе электромобиль) ғана емес, іштен жану қозғалтқышы бар автомобильден NEV санатына көшуге арналған тұтас экожүйені де ұсынады.

Қазақстандағы NEV нарығының перспективалары

Ресми дилерлердің сатылым нәтижелері мен медиа кеңістіктегі өзекті тақырыптарға, автомобиль сарапшылары мен автокөлік иелерінің пікірлеріне қарап, NEV сегментіндегі бәсекелестіктің күшейіп келе жатқанын байқауға болады. Бұл электромобильдер мен гибридтердің Қазақстан нарығы үшін әлі де жаңа өнім екенін, сондай-ақ тұтынушылардың бәрі бірдей оларды пайдаланудың артықшылықтары туралы толық түсінікке ие емес екенін ескергеннің өзінде байқалады.

Қазақстан нарығында NEV модельдерін ресми түрде ұсынатын брендтердің қатарында еуропалық, жапондық, кореялық және, басым бөлігінде, қытайлық өндірушілер бар. Дилерлер арасындағы бәсекелестіктің күшеюі тұтынушы үшін модельдер таңдауының кеңеюін және тиімді сатып алу мүмкіндіктерінің артуын білдіреді.

Жылдам өсіп келе жатқан бәсекелестік жағдайында нарық қатысушылары дәстүрлі түрде бірнеше құралды пайдалана алады. Олардың қатарында сервистік қызмет көрсету кезіндегі бонустар, бренд стандарттарына сай жедел әрі кәсіби техникалық қолдау және қаржылық бағдарламалар бар. Соңғысына қатысты көп жағдайда шешуші рөлді баға атқарады. Алайда баға — техникалық, өндірістік, реттеушілік және макроэкономикалық факторлардың жиынтығынан қалыптасатын күрделі көрсеткіш.Белгілі бір нарықтағы автомобиль бағасына ықпал етудің ең тиімді жолы — сол нарықта автомобиль өндірісін жергіліктендіру. Astana Motors компаниясының Қазақстанда BYD автомобильдерін өндіруді ұйымдастыру мәселесін қарастыруының бір себебі де осы. Әсіресе қазақстандықтар арасында BYD автомобильдерінің танымалдығы жоғары болғандықтан, дәл осы бренд модельдерінің өндірісін жергіліктендіру мәселесі өзекті бола түсті.

Әрине, мұндай жоғары технологиялық деңгейдегі автомобильдер өндірісін жолға қою үшін тәжірибенің, тиісті өндірістік қуаттардың және ресурстардың болуы ғана жеткіліксіз. Геосаясат, экономикалық жағдай, логистика және шикізат пен компоненттердің құны тұрғысынан жаһандық нарықта қолайлы жағдайлардың қалыптасуы да маңызды.Мұндай жағдайда тұтынушылар автомобильдерді неғұрлым тұрақты әрі тартымды бағамен сатып ала алады, бренд жергілікті нарықтағы ұзақ мерзімді стратегиясын сенімдірек жүзеге асырады, отандық бизнес нарықтағы позициясын нығайтады, ал ел жаңа энергия көздерін пайдаланатын автомобильдерді өндіру мен сату бойынша әлемдік көшбасшының озық технологиялары мен инженерлік тәжірибесіне қол жеткізеді.