Жолдардың тек 16%-ы заманауи талаптарға сай – ІІМ басшысы

Астанада өткен Үкімет отырысында Ішкі істер министрі Ержан Сәденов Қазақстандағы жолдардағы жағдай, сондай-ақ жақын арада қабылдануы тиіс шаралар туралы айтып берді. Төменде мәтін министрдің сөзінен келтірілген.

Бұл жылы апаттылықтың барлық көрсеткіштері төмендеп келеді: жол-көлік оқиғалары 5%-ға, қаза тапқандар 15%-ға, жарақат алғандар 6%-ға азайды. Бұл нәтижелермен шектеліп, арқаны кеңге салуға болмайды. Әрбір санның артында адамның өмірі мен денсаулығы тұр. Сондықтан нақты жұмысты жалғастырамыз.

Көлік тәртібін бақылау күшейтілді. Техникалық шешімдер белсенді түрде қолданылуда. Бұл саладағы барлық цифрлық сервистер "ТОР" платформасына біріктірілді. Жасанды интеллектті қолдану арқылы көлік құралдарына бақылау жүргізіледі, рөлде сегіз сағаттан артық отырған адамдар, сондай-ақ ұрланған автокөліктер анықталады.

"Қорғау" жүйесі арқылы іздеуде жүрген және жалған нөмірлері бар автомобильдерді, сондай-ақ жол ережесін жүйелі түрде бұзатындарды анықтаймыз. Жол жүрісі ережелерін бұзуды автоматты түрде тіркеу жүйелерін дамытып жатырмыз. Олардың санын 28 мыңнан 32 мыңға дейін арттырдық.

Республикалық трассаларда орташа жылдамдықты бақылау жүйесі қолданылады. Бұл жүйе орнатылған учаскелерде жол-көлік оқиғаларының саны 10%-ға, қаза тапқандар – 33%-ға, жарақат алғандар – 12%-ға азайды. Тіпті бұл жүйенің тиімділігі жоғары. Бүгінде ол жалпы ұзындығы 2 800 шақырымды құрайтын 12 учаскеде жұмыс істеп тұр. Жыл соңына дейін Көлік министрлігімен бірлесіп, оны тағы 16 учаскеге орнатамыз. Бұл қосымша 2 800 шақырымды қамтуға мүмкіндік береді. Осылайша, орташа жылдамдықты өлшеу құралдары жалпы ұзындығы 5 600 шақырым болатын 28 учаскеде орнатылатын болады. Бұл жұмысты жалғастырамыз.

Трассаларда лазерлік жүйелер де енгізілуде. Қазіргі уақытта 22 учаскеде осындай 56 құрылғы орнатылған. Олар түнде және ауа райы нашарлаған кезде қозғалыс бағытын көрсетеді. Бұл жұмысты жалғастырамыз. Жыл соңына дейін 20 учаскеде тағы 48 жүйені орнату жоспарлануда.

Дрондар мен мобильді кешендер белсенді түрде қолданылады. Мұндай тәсілдер жол жүрісі ережелерін бұзу, қарсы бағытқа шығып кету фактілерін көбірек анықтауға, ішімдік ішкен жүргізушілерді тезірек ұстауға, "жүйелі" бұзушыларға қатысты қамауға алуды кеңінен қолдануға мүмкіндік берді. Нәтижесінде жолдардағы қауіпсіздік жағдайы едәуір жақсарды. Сонымен бірге, назар аударуды талап ететін бірқатар өзекті мәселелер бар.

Соңғы 10 жылда Үкіметтің қолдауымен полицияның материалдық-техникалық қамтамасыз етілуі едәуір жақсарды. Ел бойынша патрульдік автокөліктердің саны үш мыңға жетті. Бірақ, өкінішке орай, олардың 86%-ы мобильді кешендермен жабдықталмаған. Бұл мұндай патрульдердің жасанды интеллект элементтерін қолдану, жылдамдықты асыруды, іздеудегі автомобильдерді анықтау, оқиға болған жерге барған кезде қажетті мәліметтерді жедел жинау мүмкіндіктері шектеулі дегенді білдіреді.

Бұл сандық шешімдер жергілікті бюджет есебінен сатып алынады. Дегенмен, әкімдіктер бұл жұмысты барлық жерде бірдей белсенді жүргізіп жатқан жоқ. Әсіресе 14 өңір бойынша сұрақтар көп – Қарағанды, Қызылорда, Жетісу, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарында жабдықталу деңгейі 17%-дан аспайды.

Ағымдағы жылдың 25 тамызынан бастап жедел жәрдем автокөліктері мен қоғамдық көліктерге жылдамдықты өлшеу құралдарын орнату мүмкіндігін көздейтін норма күшіне енді. Бұл – жолдардағы тәртіпті қамтамасыз етудің өте тиімді шарасы. Ол шетелде кеңінен қолданылады. ІІМ бұл мәселені екі жылдан бері көтеріп келеді. Бірнеше рет тиісті ұсыныстар енгізді. Енді тиісті заң қабылданды. Осылайша, міндеттеме жүктелді. Дегенмен, мұның бәріне қарамастан, белсенділік жоқ. Ел бойынша қоғамдық көліктерде бары-жоғы бес құрылғы, ал жедел жәрдем көліктерінде тек үш кешен орнатылған. Әкімдіктерге бұл жүйені енгізуді жеделдету қажет.

Жаяу жүргіншілерге жол бермеген көліктерді анықтайтын "акылды жаяу жүргінші" жүйесі өзінің тиімділігін көрсетті. Ол орнатылған жерлерде адамдарды қағып кету фактілері тіркелген жоқ. Қазіргі уақытта осындай 126 құрылғы жұмыс істеп тұр. Бұл өте аз. Ал 12 өңірде мұндай жүйе мүлдем орнатылмаған. Бұл мәселе алдыңғы отырыстарда да бірнеше рет көтерілді, әкімдер бұл туралы біледі. Сондықтан оны мүмкіндігінше тезірек шешу қажет.

Жүргізушілерді даярлау сапасын бақылау күшейтілуде. Автомектептерге мемлекеттік бақылауды қайтарамыз. Өздігінен дайындалуды, оқуды аяқтағандығы туралы қағаз куәліктерді және медициналық анықтамаларды жойдық. Бұл стажы бір жылдан аспайтын жаңадан бастаған жүргізушілердің кінәсінен болатын өлімге әкеп соқтыратын оқиғалар санын 2025 жылы 40%-ға, биыл 7%-ға азайтуға мүмкіндік берді. Бұдан бөлек, 2027 жылдың қаңтарынан бастап автомектептерді ашудың рұқсат беру тәртібі енгізіледі.

Үшіншіден, бұл – жол инфрақұрылымы. Бұл – осы саладағы негізгі бағыт. Ішкі істер органдары күн сайын жолдарды тексереді. Әкімдіктер мен жол ұйымдарына нұсқамалар енгізіледі. Бес мың лауазымды тұлға жазаланды. Соның ішінде аудан мен ауыл әкімдеріне қатысты – 487, "ҚазАвтоЖол" филиалдарының басшылығына – 345 әкімшілік ықпал ету шарасы қолданылды. Бұдан бөлек, жолдарды тиісті түрде ұстамағаны үшін төрт қылмыстық іс тергелуде.

Тексеру барысында аудан және ауыл әкімдері, сондай-ақ басқа да жауапты тұлғалар жол инфрақұрылымына қаржының тиісті түрде бөлінбейтінін алға тартады. Егер осыдан кейін ауыр салдарларға жол берілсе, мәселе облыс басшылығының жауапкершілігі призмасы арқылы қаралатын болады.

Бүгінгі таңда тек полицияның әрекет етуі бойынша мың шақырым қоршау, 500 бағдаршам, 11 мың жол белгісі орнатылып, 259 реттелетін жаяу жүргіншілер өткелі жабдықталды.

Бірақ шешімін таппаған мәселелер әлі де көп. Сондықтан қалалар мен облыстардың әкімдері, сондай-ақ жауапты органдар адамдардың өмірімен тікелей байланысты бұл мәселеге ерекше назар аударуы тиіс.

Келесі мәселе – республикалық маңызы бар жолдар. Жол апаттарынан қаза тапқандардың жартысы осы жолдарға тиесілі. Қаза тапқандар саны ең көп жол учаскелері Жамбыл облысында "Алматы – Ташкент" трассасында ( онда 60 адам қаза тапты), Алматы облысында "Алматы – Бишкек" автожолында (33 адам), "Алматы — Өскемен" (12 адам) және "Алматы – Көкпек – Көктал" (17 адам), сондай-ақ Ақтөбе облысында "Шымкент – Самара" (19 адам), "Ақтөбе – Атырау" бағытында (14 адам қаза тапты) тіркелген.

Жол бойындағы сервис сапасы да көңіл көншітпейді. Кемпингтер мен тамақтану орындары өте аз. Жүргізушілер көлікті демалыссыз басқаруға мәжбүр. Салдарынан рөлде ұйықтап кетеді.

Жалпы алғанда, заманауи талаптарға жолдардың тек 16%-ы өзгеше сай келеді. Бірінші санаттағы алты мың шақырым жол салу қажет. Бұндай жолдардың тиімділігі өте жоғары. Мысалы, Қарағанды мен Алматы арасында төрт жолақты магистраль пайдалануға берілді. Бұл учаскеде өлім-жітім 47%-ға азайды. Көлік министрлігі мен "ҚазАвтоЖол" бұл мәселені шешуді жеделдетуі қажет.

Бұдан бөлек, әкімдермен бірлесіп, техниканың жарамдылығын қамтамасыз етіп, инертті материалдардың жеткілікті қорын құрып, жылыту пункттерін ұйымдастырып, хабарлау жүйесін пысықтай отырып, қысқы кезеңге дайындалу қажет. Осының бәріне дайындықты қазірден бастау қажет.

Жергілікті маңызы бар жолдар. Олар толығымен әкімдіктердің құзыретіне жатады. Биыл бұл жолдарда 251 адам қаза тапты. Қаза тапқандардың 90%-ы Түркістан, Алматы және Жамбыл облыстарына тиесілі. Тіпті осы үш облыста жағдай өте ауыр. Негізгі себептер – көліктердің бетпе-бет соқтығысуы, кедергілер мен жануарларға соғылу, сондай-ақ аударылу. Осы облыстардың әкімдеріне бұл мәселемен шұғыл айналысу қажет. Мәселен, қоршаулар мен жол белгілерін орнату, қауіпсіз жол жиектерін жабдықтау, шұңқырлар мен ойлы-қырлы жерлерді жою бойынша шаралар қабылдау қажет.

Елді мекендердегі инфрақұрылым жағдайы да қанағаттанарлықсыз – барлық жол-көлік оқиғаларының 80%-ы және қаза тапқандардың үштен бір бөлігі елді мекендерге тиесілі. Негізгі себеп – жаяу жүргіншілер өткелдерінің, жарықтың және тротуарлардың болмауы. Ерекше айтқанда, 19 мың өткелді бағдаршамдармен жабдықтау, 100 мың метр жаяу жүргіншілер қоршауын орнату, 15 мың шақырым жарықтандыру желісін жүргізу және 60 мың шақырым тротуарды жабдықтау қажет.

Мысалы, Қостанай облысында жаяу жүргіншілер өткелдерінің жалпы санының тек 2%-ы бағдаршаммен реттеледі. Ал Қызылорда облысында бұл көрсеткіш тек 3%-ды құрайды. Алматы, Жамбыл, Атырау және Батыс Қазақстан облыстарында, сондай-ақ Алматы қаласында – 9%-дан аспайды.